Leestijd: 3 minuten
De geschiedenis van Vaderdag is eigenlijk een interessante mix van maatschappelijke veranderingen, religieuze tradities en commerciële belangen. Het valt dit jaar op zondag 21 juni.
Het ontstaan in de Verenigde Staten
Vaderdag ontstond aan het begin van de 20e eeuw in de Verenigde Staten. De belangrijkste persoon achter het initiatief was Sonora Smart Dodd uit de stad Spokane. Sonora werd opgevoed door haar vader, William Jackson Smart, een veteraan uit de Amerikaanse Burgeroorlog. Nadat zijn vrouw was overleden, voedde hij alleen zes kinderen op. Toen Sonora in 1909 een kerkdienst bijwoonde ter ere van Moederdag, vroeg zij zich af waarom er geen vergelijkbare dag bestond om vaders te eren.
Op haar initiatief werd op 19 juni 1910 in Spokane de eerste officiële Vaderdag gehouden. Het idee sloeg langzaam aan. Veel Amerikanen vonden het aanvankelijk wat vreemd om een speciale feestdag voor vaders te hebben, en sommigen zagen het als een commerciële truc.
Pas tientallen jaren later kreeg Vaderdag nationale erkenning. In 1972 maakte president Richard Nixon Vaderdag officieel tot een nationale feestdag in de Verenigde Staten, te vieren op de derde zondag van juni.
De periode rond 1900 was een tijd waarin het gezinsleven veranderde. Door industrialisatie werkten steeds meer mensen buitenshuis. Tegelijkertijd ontstond er meer aandacht voor opvoeding en de rol van ouders.
Moederdag was al populair geworden en veel mensen vonden dat ook vaders erkenning verdienden. Vaderdag was dus deels een reactie op het succes van Moederdag en deels een uitdrukking van het groeiende belang dat men hechtte aan het gezin.
Vaderdag in Nederland
In Nederland kwam Vaderdag niet direct voort uit een maatschappelijke beweging, maar vooral uit commerciële initiatieven.
In 1936 introduceerden Nederlandse sigarenwinkeliers een speciale dag voor vaders. De gedachte was eenvoudig: vaders rookten vaak sigaren en een speciale dag zou de verkoop stimuleren. Daarom werd de dag aanvankelijk in oktober gehouden en stond hij informeel bekend als “Vaderdag-Sigarendag”.
Na de Tweede Wereldoorlog zagen ook andere branches kansen. Vooral de herenmodewinkels wilden een eigen cadeaudag voor vaders. In 1948 werd daarom besloten Vaderdag voortaan op de derde zondag van juni te vieren, net als in de Verenigde Staten en veel andere landen.
Vanaf de jaren vijftig werd Vaderdag steeds populairder. Scholen en kleuterscholen gingen knutselwerkjes maken, kinderen spaarden voor een cadeautje en ontbijten op bed werd een vaste traditie.
Heeft Vaderdag oudere wortels?
Sommige historici wijzen erop dat er al veel eerder tradities bestonden om vaders of vaderfiguren te eren. In katholieke landen werd bijvoorbeeld op 19 maart de feestdag van Jozef van Nazareth gevierd. Omdat Jozef gold als het voorbeeld van een zorgzame vader, wordt die dag in landen als Spanje, Italië en Portugal nog steeds als Vaderdag gevierd.
De moderne Vaderdag is dus niet rechtstreeks uit deze religieuze traditie ontstaan, maar het idee om vaders speciaal te waarderen bestond al langer.
Waarom vieren we Vaderdag nog steeds?
Tegenwoordig draait Vaderdag voor de meeste mensen minder om cadeaus en meer om waardering. Het is een moment om stil te staan bij de rol die vaders, stiefvaders, grootvaders of andere vaderfiguren spelen in het leven van kinderen.
Dat neemt niet weg dat winkels er nog steeds goed aan verdienen. Vaderdag behoort, samen met Moederdag, tot de belangrijkste commerciële feestdagen van het jaar. De combinatie van oprechte waardering én commerciële belangen is eigenlijk vanaf het begin een onderdeel van de geschiedenis van Vaderdag geweest.
Leuk detail: hoewel Vaderdag tegenwoordig heel vanzelfsprekend lijkt, is het eigenlijk veel jonger dan veel traditionele feestdagen. Waar feestdagen als Kerstmis, Pasen of Sinterklaas eeuwenoude wortels hebben, is Vaderdag pas iets meer dan honderd jaar oud.
En de Nederlandse geschiedenis ervan is best typisch: eerst een eerbetoon aan vaders, vervolgens opgepakt door sigarenwinkeliers, daarna door de herenmodebranche, en uiteindelijk uitgegroeid tot een dag waarop kinderen vooral knutselwerkjes maken en vaders ontbijt op bed krijgen.