Burlen en blaffen op de Veluwe

Burlende (edel)herten

Het burlen van herten is een waar spektakel in september en oktober. Voor liefhebbers van wild en natuur en voor fotografen is dit jaarlijks een bijzonder moment. De herten proberen indruk te maken op de vrouwen en dat gaat gepaard met veel vertoon en geluid. Het burlen van de mannetjesherten galmt door de bossen en om het bezit van hinden kan soms fel gevochten worden. Verschillende natuurgebieden bieden een prachtig decor voor dit schouwspel. Het mannetje ligt soms wel tientallen klimmers af om de plek van de hindes te vinden.
Burlen doen de edelherten om een vrouwtje (een hinde) te versieren en om rivalen weg te jagen. Twee weken voor de bronsttijd begint, is het burlen al te horen. De mannetjes oefenen hun ‘stem’ alvast voor de hoog bronst, voor het serieuze werk.

Wat is bronst?

Een hinde is bronstig gedurende een dag en de herten zijn enkele weken in staat van opwinding. Wordt ze in die dag niet bevrucht, dan ovuleert ze na ongeveer 18 dagen opnieuw. Dat kan zich tot 3 à 6 maal herhalen voordoen. Algemeen geldt dat de de bronst duurt van midden september tot begin oktober.
De bronst vindt dus plaats aan het einde van de zomer. Het edelhert gaat op zoek naar een partner. Dit is de paartijd, die ook wel bronst wordt genoemd. De mannetjes laten in deze periode hun lokroep horen, het burlen, en strijden op vele manieren om de vrouwtjes. Het lichamelijk imponeren en de bronstroep vormen een indrukwekkend tafereel.

Bronsttijd, voortplanting en leeftijd

In de bronsttijd proberen de mannetjes harems te vormen. Dit doen ze door luid te burlen en hun krachten te meten met rivalen. Rivalen lopen dan langzaam naast elkaar. Vaak zal er één weglopen, maar als ze even sterk zijn, kan een gevecht losbarsten. Tijdens een gevecht trachten de herten elkaar met hun gewei weg te drukken, waarbij soms verwondingen of afgebroken geweien voorkomen. De winnaar, ook wel plaatshert genoemd, dekt de hindes. Hij blijft daarvoor enige tijd bij de groep, de leidhinde blijft de groep echter leiden.
Hoe sterker en gezonder het mannetje, hoe groter zijn harem. Het succesrijkst zijn herten van een jaar of acht. Deze kunnen harems vormen van 10 à 20 hinden.

De mannetjes maken modderputten met hun gewei of ze gebruiken natte plekken in het terrein, die ze met urine en sperma besprenkelen (zoelbaden). Hierin wentelen ze zich. Met het laagje modder dat zo op hun huid ontstaat, imponeren ze de vrouwtjes. Als een hinde wil paren, brengt zij een speciale geur voort. Het mannetje wordt door deze geur aangetrokken. Hij achtervolgt de hinde en besnuffelt haar van alle kanten.
Na de bronst zijn de mannelijke dieren vaak uitgeput door de forse inspanningen, maar ook omdat ze gedurende ongeveer een maand nagenoeg geen voedsel tot zich nemen. Hun lichaamsgewicht kan tot dertig procent afnemen.

Eind mei- juni, na een draagtijd van acht en een halve maand, wordt één kalf (zelden twee) geboren dat bij de geboorte ongeveer 60 cm lang is. Hinden die een kalf verwachten, zonderen zich van het roedel af. Een kalf heeft witte vlekken op zijn vacht die na twee maanden weer verdwijnen. Het kalf kan al na enkele minuten lopen en na 7-10 dagen zijn moeder volgen. De eerste twee weken blijft het jong echter vaak alleen en komt de moeder alleen terug om het jong te zogen. Gedurende deze tijd drukt het jong zich tegen de grond, verscholen in hoog gras of tussen het struikgewas. Het jong wordt zo’n zes tot tien maanden gezoogd. Binnen de roedel vormen zich soms crèches van meerdere jongen, die vaak met elkaar spelen. Het kalf blijf twee jaar bij de moeder. Na ongeveer zeven jaar zijn de jongen volgroeid.

Mannetjes zijn na een tot drie jaar geslachtsrijp, vrouwtjes na twee á drie jaar. Jonge herten verlaten vaak hun geboortegebied zodra ze zelfstandig zijn. Hinden blijven meestal trouw aan hun geboorteplek en de woongebieden van deze hinden overlappen meestal met dat van hun moeder.
Edelherten worden maximaal vijfentwintig jaar oud, maar vaak niet ouder dan vijftien jaar. Het sterftecijfer is het hoogst onder kalfjes tussen de acht en elf maanden.

Op excursie?

Helaas zijn de excursies ook dit jaar op de Veluwe al snel weer uitverkocht. Via internet kun je nog zelf plaatsen vinden waar je dit ’s avonds kunt horen. Al is het tegenwoordig niet mogelijk om na zonsondergang het bos in te gaan, langs de weg is dit ook wel te horen. Het geluid draagt aardig ver.

edelherten 1

edelherten 2

edelherten 3

edelherten 4

Burlende damherten

De bronstperiode van de damherten duurt van oktober tot in november, maar het hoogtepunt van de gevechten ligt in de tweede helft van oktober. Na het schuren en rammen van boompjes en struiken, waarbij met sterke muskusgeuren het territorium wordt afgezet, gaan ze helemaal los.
De herten zoeken elkaar op in de vaak traditionele bronstarena’s die ze al jaren achtereen gebruiken. De hindes kijken ondertussen vanaf de zijlijn gespannen toe. De dominante bokken vechten hier hun harem bij elkaar, en jagen rivalen weg door imponeergedrag, bronstroepen en niet zelden heftige gevechten. Zowel de hindes als de dominante herten blijven hierna nog lang in de buurt van de bronstplekken hangen. Met als resultaat dat vanaf mei tot ver in de zomer van het volgend jaar de jonge damhertjes worden geboren.

De meeste bronstactiviteiten vinden ’s ochtends en aan het eind van de middag plaats. Gewoon rond dit tijdstip gaan wandelen door gebieden waar ze voorkomen, je hoort dan van grote afstand al het geburl dat wel iets wegheeft van brullende leeuwen. Dan voorzichtig die kant op sluipen en proberen het gevecht mooi in de kijker of telelens te krijgen.

Voortplanting en leeftijd 

De voortplantingsperiode (ook wel bronsttijd genoemd) duurt van de tweede helft van oktober tot begin november. Voorafgaand aan deze periode gaan de mannetjes gevechten aan voor een bronstplaats. Meestal zijn dit schijngevechten, maar echte gevechten komen voor. Er vallen zelden doden. De veroverde bronstplaats (of ‘lek’) wordt gemarkeerd door langs de bomen te schuren. Met de hoeven krabt het mannetje een ondiepe kuil in de grond, die hij besproeit met urine en sperma waarin hij zichzelf wentelt. Hiermee en met luide brullen lokt het mannetje de hindes.

In mei tot juli, na een draagtijd van 230 dagen, wordt één kalf (zelden twee) geboren. Het kalf weegt ongeveer 4,5 kg en heeft hetzelfde kleurenpatroon als volwassen dieren. Het kalf houdt zich de eerste weken verscholen in de vegetatie, maar het kan zijn moeder al volgen. Na twaalf weken trekt het grazend met de moeder mee maar wordt af en toe nog gezoogd. Na 5 tot 10 maanden wordt het jong gespeend.

Vrouwtjes zijn na zestien maanden geslachtsrijp, mannetjes na 7-14 maanden. Jonge mannetjes hebben weinig kans zich voort te planten, aangezien ze nog niet sterk genoeg zijn om een lek te veroveren. Een hinde kan 16 jaar oud worden, een hert 8 tot 10 jaar. In gevangenschap zelfs twintig jaar.

damherten 1

damherten 2

damherten 3

En de reebok? Die blaft…

Een ree kan verschillende geluiden maken. Zo kan hij blaffen, klagen en fiepen. Het klagen en fiepen klinkt als piepgeluidjes. Het blaffen lijkt echt op het blaffen van een hond. Een ree maakt dit geluid als het iets bijzonders waarneemt waarvan het niet thuis kan brengen wat het is. Hij alarmeert daarmee ook de andere reeën. Het fiepen, een hoge fluittoon, gebruiken de geit en de kalveren om contact met elkaar te houden.
Het ree is de oudste hertensoort van Europa en nader verwant aan de eland dan aan edelhert. Het gewei groeit, anders dan bij het edelhert, in de winter en wordt in het vroege voorjaar geveegd. Het is relatief klein en heeft zelden meer dan zes enden. Een reeëngewei weegt zelden meer dan 500 gram. Ook bij reebokken geldt dat bij het ouder worden het gewei korter en dikker wordt. De maximale leeftijd van een ree is ongeveer 12 jaar.
Reeën zijn veel minder sociaal dan edelherten en leven het grootste deel van het jaar alleen. Een ree is een snoeper, zijn pens is relatief klein en reeën kunnen alleen voedsel van hoogwaardige kwaliteit verteren. Dit betekent dat zij zéér selectief hun menu samenstellen met veel afwisseling en bij voorkeur jonge scheuten van loofbomen en kruiden.

Bronsttijd, draagtijd en geboorte

De bronsttijd is eind juli, begin augustus en door hun sterke territoriumgedrag worden alleen hierbinnen geiten beslagen. Reebokken burlen niet zoals herten en afgezien van een soort blaffend geluid dat soms gehoord kan worden verloopt de bronst geruisloos. Grote afstanden worden niet afgelegd, maar bokken rennen langdurig achter de geit aan in steeds kleiner wordende cirkels totdat zij eindelijk stopt en beslagen kan worden.
De draagtijd van reeën is extreem lang in relatie tot het lichaamsgewicht, namelijk 10½ maand. De eerste maanden blijft het bevruchte eitje in rust en pas in januari gaat de foetus zich ontwikkelen. Vanaf medio mei worden dan meestal twee kalfjes geboren, prachtig gespikkeld.

reeën 1

reeën 2

Thuis genieten

Het is niet iedereen gegeven om dit allemaal zelf te kunnen waarnemen. Via internet is er ook veel te zien en te horen. Daarom dit artikel tijdelijk op onze website. Genieten kan dus ook vanuit de luie stoel thuis…

Hoe blijf je positief in de donkere maanden?

De zomer is bijna voorbij en we gaan richting de donkere maanden van het jaar. Voor de een geen enkel probleem, maar voor anderen wel. Deze mensen ervaren meer sombere gedachten in de herfst- en wintermaanden dan tijdens de lente en de zomer.
In de winter hebben veel mensen last van zogenaamde ‘wintermalaise’. Dat heeft alles te maken met het licht en je hormonen. ‘De dagen worden korter’, zeggen we als het winter wordt. Het grappige is dat een dag in de zomer net zolang duurt als in de winter. Wat we bedoelen is dat de zon in de winter minder uren boven de horizon uitkomt dan in de zomer. Dat kan behoorlijk wat gevolgen hebben voor je lichaam. We houden nog net geen winterslaap, maar veel mensen ervaren dat het in de winter allemaal een stukje minder gaat. Heb jij ook behoefte aan licht, lucht en vrolijkheid tijdens deze sombere, donkere dagen? Beïnvloeden regen en storm jouw stemming? Dan heb je positieve energie nodig.

Op de volgende websites is meer te lezen over wat er aan te doen is. Allereerst een artikel op de website van Radar. Meer informatie over de winterdag is te vinden op de website van SamenGezond. Ook de website van SoChicken en Psyned is genoeg te vinden.
Natuurlijk vergeten we niet onze eigen gouden tip: blijf wandelen en dat niet alleen op de vrijdagmorgen! Wandelen en na afloop samen even bijkletsen bij een bakkie koffie of thee doet wonderen. Voordat je het inde gaten hebt, worden de dagen weer langer…. Nee, de dagen worden niet langer, maar de zon laat zich wat eerder en langer zien!

Is betalen met een QR-code veilig?

Betaalt u ook weleens op een terras of in een winkel door een QR-code (een vierkante betaalcode met witte en zwarte blokjes) te scannen? Het is een handige manier om snel mobiel te betalen. Deze methode is veilig, maar er zijn een paar dingen waar u op moet letten.

QR betekent Quick Response, wat ‘snelle reactie’ betekent. Als u de code scant met uw smartphone, komt u direct op een website of in een app terecht. Een QR-code wordt gebruikt voor betalingen, maar ook om u snel naar bepaalde informatie op internet te brengen of om een telefoonnummer op uw telefoon te tonen.

Op de website van Ik WoonLeefZorg is een interessant artikel hierover verschenen.

Mentale gezondheid

Dat het belangrijk is om fysiek gezond te blijven, weten we allemaal. Gelukkig komt er ook steeds meer aandacht voor mentale gezondheid. Want lekker in je vel zitten is minstens zo belangrijk. Een goede mentale gezondheid is niet vanzelfsprekend: veel mensen voelen zich angstig, hebben last van depressieve gevoelens of ervaren langdurig stress. 

De Hersenstichting wil je het belang van gezonde mentale hersenen laten zien. Iedereen is mentaal kwetsbaar. Er gebeuren in het leven dingen die je aan het wankelen brengen. Maar de mate waarin iemand van zijn stuk wordt gebracht, verschilt. Door goed voor je lichaam en geest te zorgen, kun je weerbaarder worden voor ingrijpende gebeurtenissen. Maar hoe zorg je nu goed voor je lichaam en geest? Daarover vertellen zij je graag meer.

In de week van 3 t/m 10 oktober 2021 wil de Hersenstichting het belang van een gezonde geest onder de aandacht brengen en het onderwerp mentale gezondheidsproblemen bespreekbaar maken. Op deze pagina van de website geven zij je informatie en tips om mentaal gezond te blijven en brengen we psychische problemen onder de aandacht. Daarnaast krijg je een overzicht van de activiteiten en acties in deze week.

Hoe gaat het echt met mij?

Stelt u zichzelf weleens die vraag? We zorgen voor ons lichaam, werken aan onze fysieke gesteldheid, we proberen te zorgen voor voldoende slaap, gezond eten en voldoende beweging. Denken we ook aan de gezondheid van onze geest? Iedereen worstelt weleens met donkere momenten. Mentale weerbaarheid maakt onderdeel uit van wie we zijn, het is een onderwerp dat ons allemaal raakt!

De geschiedenis van het (lager) onderwijs

De didactische en pedagogische verwachtingen van het onderwijs in Nederland zijn de afgelopen eeuwen flink veranderd. Van aap, noot, mies naar computers in de klas en van krijt en lei naar tablet. Het onderwijs in Nederland heeft in de loop der eeuwen flinke veranderingen ondergaan. Is onderwijs in het verleden voor kinderen van adel en gegoede burgerij, tegenwoordig kennen we de onderwijsplicht voor ieder kind. Nostalgie van vervlogen tijden en dat komt niet meer terug.
Op onderstaande websites zijn leuke dingen te zien en lezen over het onderwijs uit “onze tijd”. We zijn er vroeger allemaal mee opgegroeid, groot geworden en hier en daar een blik van herkenning zal het zeker oproepen.

Hoe het was in de klas

Herinneringen aan de lagere school uit de jaren vijftig

De geschiedenis van het onderwijs in Nederland

Onderwijsmuseum

Het Nationaal Onderwijsmuseum heeft, met meer dan 325.000 voorwerpen, de grootste onderwijscollectie ter wereld. Uniek, net als artikel 23 uit onze grondwet over de vrijheid van onderwijs dat ten grondslag ligt aan de diversiteit in het Nederlandse onderwijs. En die verscheidenheid aan objecten is terug te zien in onze collectie.

In een levendige en veelzijdige tentoonstelling laat het museum de vele aspecten van het onderwijs en de invloed ervan op jeugdcultuur zien. Bezoek het museum en beleef aan de hand van persoonlijke verhalen en actuele gebeurtenissen de ontwikkeling van onderwijs (geschiedenis) in het heden, verleden en toekomst.

Het Onderwijsmuseum beschikt over een prachtige locatie: het zorgvuldig gerestaureerde gebouw De Holland uit 1939 in Dordrecht. De Holland is een van de karakteristieke gebouwen die de eigenzinnige architect Sybold van Ravesteyn (1889 – 1983) heeft ontworpen. Een bijzonder museumgebouw vlakbij het station.

Meer Nostalie?

Neem daarvoor ook eens een kijkje op de websites van Maxvandaag, PlusOnline of Opanoma. Zoveel herkenning van vroegere jaren, genoeg voor een regenachtige middag! Je vindt dan ook onverwachte herinneringen in je eigen geheugen, mooi toch?

Klein Zuidbroek opent haar deuren!

Op zaterdag 4 september 2021 openen wij onze deuren van onze tiny houses. Kijk binnen in de huisjes, ga met ons in gesprek, geniet van een kopje koffie of thee en loop een rondje door de gezamenlijke moestuin.

Met de komst van bewoonster Anne zijn we sinds kort compleet: alle tien de huisjes staan nu op hun plek. Daarom is het tijd voor de allereerste open dag! We hebben het afgelopen jaar hard gewerkt om een mooie woonplek te creëren. We legden samen een moestuin aan, bouwden een fietsenschuur en zaaiden bloemrijk grasland in. Graag maken we jou deelgenoot van ons mooie plekje.

Lees verder…..

Minder zout en toch lekker gezond

Zonder dat je het merkt, krijg je meer zout binnen dan goed is voor je nieren. Doordat alledaagse producten meer zout bevatten dan je denkt. Vaak heb je dan ook niet door of je in de supermarkt een goede of zoute keuze maakt. Ongeveer 85% van de Nederlanders krijgt te veel zout binnen, vaak zonder het zich te realiseren. Alledaagse producten uit de supermarkt bevatten veel meer zout dan je vaak denkt. Teveel zout kan de nieren beschadigen. Vleeswaren, kant-en-klare vleesvervangers, kaas, sauzen, smaakmakers en bewerkt vlees dragen in grote mate bij aan de te hoge gemiddelde zoutinname. Gelukkig zijn er genoeg gezonde én eenvoudige alternatieven! 

Wil je je bewust worden van je eigen zoutinname en leren hoe je met minder zout toch lekker kunt eten? Bekijk dan de nieuwe campagne “Goed of zout” van de Nierstichting. Veel mensen willen wel minderen met zout. Uit recent onderzoek blijkt dat het om ruim 1 op de 3 mensen gaat, met als belangrijkste reden de gezondheid. Bijna de helft van de mensen twijfelt nog of ze zout willen minderen. Bijvoorbeeld omdat ze niet zo goed weten hoe ze lekker kunnen koken met minder zout. De Nierstichting laat in de nieuwe campagne zien dat zoutbewust eten zeker heel smakelijk kan zijn. 

Een ontstoken hartspier na corona(vaccin)?

Spierpijn, vermoeidheid en koorts. Veel mensen die een prik tegen het coronavirus hebben gehad, hebben tijdelijk last van deze vervelende bijwerkingen. Uit nieuw onderzoek blijkt dat een ontstoken hartspier óók steeds vaker in dit rijtje thuishoort. Wat zijn de symptomen en hoe gevaarlijk is het? Op de website van GezondNu staat een interview met een cardioloog.
Lees verder…..