Leestijd: 2 minuten
Hoewel Nederland en de Europese Unie (EU) voor veel voedselproducten zelfvoorzienend zijn, is er voor een aantal essentiële landbouwproducten en -inputs een afhankelijkheid van internationale invoer uit derde landen. Vervanging van deze producten is binnen het huidige EU-landbouwsysteem slechts beperkt en op langere termijn mogelijk. Daarom concludeert dit rapport dat strategische voorraden, nuttig en wenselijk zijn als onderdeel van een bredere (strategische) aanpak om de weerbaarheid van het voedselsysteem te vergroten.
Nederland heeft amper voedselvoorraad bij grote storing
Supermarkten draaien zo efficiënt dat voorraden nagenoeg ontbreken, waardoor een storing zoals bij Albert Heijn het hele systeem kan ontregelen.
Onderzoekers van Clingendael en Wageningen University waarschuwen dat het Nederlandse voedselsysteem extreem kwetsbaar is voor verstoringen.
- Supermarkten en distributiecentra hebben samen slechts een voorraad voor ongeveer zes dagen.
- Bij een combinatie van stroom- en IT-storingen met extreem weer kan het twee weken duren voordat de bevoorrading weer normaal verloopt.
- Onderzoekers adviseren huishoudens daarom een noodvoorraad voor acht dagen aan te houden, in plaats van de huidige drie.
De kwetsbaarheid zit diep in het systeem zelf, zegt onderzoeker Pieter Zwaan van Clingendael. Supermarkten leunen zwaar op IT-systemen voor precieze, tijdige aanvoer, wat ze gevoelig maakt voor cyberincidenten en stroomuitval. Bart de Steenhuijsen Piters van Wageningen University bevestigt dit: “Supermarkten hebben geen voorraden, en al hun leveranties moeten van een centraal distributiecentrum komen.”
De andere kant
Efficiëntie houdt prijzen laag maar gaat ten koste van weerbaarheid, erkent De Steenhuijsen Piters. Toch kan een grotere voorraad ook bedrijfseconomisch slim zijn, stelt Zwaan: “Als je ziet hoeveel omzet Albert Heijn nu misloopt, is een iets grotere voorraad misschien wel verstandig.”
Aanbevelingen uit rapport
Op basis van drie scenarioworkshops en interviews is inzichtelijk gemaakt hoe kwetsbaarheden zich manifesteren tijdens de geanalyseerde scenario’s. In het geval van langdurige hevige regenval en de oorlogssituatie ontstaan er vooral problemen in de binnenlandse distributie en logistiek en in de toegang tot en benutting van voedsel. In het geval van de internationale handelsverstoring komt, op de middellange en lange termijn, de beschikbaarheid van specifieke voedselproducten in het geding.
De onderzoekers doen op basis van deze scenario’s en kwetsbaarheden, de volgende drie aanbevelingen:
- Vergroot de beschikbare voedselvoorraad bij huishoudens (van de huidige drie) naar acht dagen, of bij supermarkten of distributiecentra om voorbereid te zijn op de acute fase van een crisis.
- Leg een voorraad raapzaadolie aan voor een periode van 18 maanden voor een langdurige leveringsonderbreking.
- De aanwezigheid van voorraden voor sojaschroot, aminozuren en vitamines voor 2 tot 3 maanden kan nuttig zijn om verstoring op middellange en langetermijn op te vangen. De onderzoekers geven aan dat de haalbaarheid van dit advies beperkt is vanwege het grote gebruik van soja in Nederland.
Staatssecretaris Erkens werkt aan plannen om de voedselzekerheid te vergroten, al ontbreekt een nationaal protocol voor noodsituaties nog. Vooral de 1,6 miljoen Nederlanders die al moeite hebben met hun voedselvoorziening zouden bij een grote schok extra hard worden getroffen.