Auteur: John de Jager

Meer aandacht nodig voor structureel sporten en bewegen bij valpreventie 

Regelmatig verschijnen er berichten over valincidenten bij senioren in het nieuws, met alsmaar stijgende cijfers. Zo ook deze week weer, zeker gezien het nu het Valpreventieweek is (30 september tot 6 oktober). Deze valincidenten leiden tot veel persoonlijk leed, hoge en stijgende zorgkosten, en veel druk op de overbelaste zorg. De landelijke ketenaanpak valpreventie moet ervoor zorgen dat het aantal ernstige valincidenten sterk afneemt. Daar valt echter meer winst te behalen: gemeenten moeten binnen de ketenaanpak meer aandacht hebben voor de rol van structureel bewegen. 

Hoe sterk sta jij?

Iedereen wil zo lang mogelijk gezond en zelfstandig blijven. Zo kun je blijven genieten van de dingen die voor jou belangrijk zijn, ook als je ouder wordt. Een val kan dit in één klap veranderen, zelfs als je nog gezond en sterk bent. Wist je dat er jaarlijks zo’n één miljoen 65-plussers vallen? Gelukkig kun je zelf veel doen om een val te voorkomen. Bijvoorbeeld door je spieren en balans te trainen. Ook gezond eten en regelmatig je ogen laten controleren zijn belangrijk.

Wat is jouw risico op vallen? Test het eenvoudig en snel en ontdek wat jij kan doen om zo lang mogelijk sterk te blijven staan. Zo kun je de dagelijkse dingen blijven doen. Bijvoorbeeld boodschappen doen of een bezoek brengen aan familie.

Waarom wil jij graag sterk blijven staan? Lees verder op de website hoesterkstaik.nl. Speciaal ontwikkeld door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om actief aandacht aan valpreventie te geven.

Het belang van structureel beweegaanbod

De ketenaanpak beschrijft welke activiteiten het valrisico van senioren beperken, afhankelijk van het valrisico. Binnen de aanpak kan jaarlijks drie procent van de 65-plussers deelnemen aan een tijdelijk valpreventief beweegprogramma. Een goed begin, maar dat is alleen effectief op de lange termijn als deelnemers ook ná het programma structureel goed blijven bewegen. Momenteel biedt de ketenaanpak dit structurele aanbod wel aan, maar dit aanbod is nog beperkt. Dit structurele beweegaanbod is echter ook essentieel voor senioren in het algemeen: hiermee houden ze het valrisico beperkt. Zonder dat aanbod lukt het maar weinig senioren voldoende te bewegen. Zo voldoen maar vier van de tien 65-plussers aan de beweegrichtlijnen.

Verschil sporten en bewegen

In 2023 voldeed 45% van de Nederlandse bevolking van 4 jaar en ouder aan de beweegrichtlijnen, blijkt uit de laatste officiële cijfers. In 2022 was dit nog 44%. Daarmee lijkt de daling voor wat betreft het aantal mensen dat aan de beweegrichtlijnen voldoet te stabiliseren. Toch is er nog een lange weg te gaan richting de ambitie van de overheid, waarbij in 2040 driekwart van de Nederlanders aan de beweegrichtlijnen voldoet. 

Kijken we specifiek naar senioren (65+), dan is er over de tijd een lichte stijging te zien. Waar in 2022 nog 38,2% van de senioren voldeed aan de beweegrichtlijnen, was dat in 2023 39,8%. Ondanks deze kleine vooruitgang bij de senioren, blijven de senioren en de jongeren (12 t/m 17 jaar) de leeftijdsgroepen die het minst voldoen aan de beweegrichtlijnen (respectievelijk 39,8% en 39,3%).

Verder is de wekelijkse sportdeelname van de Nederlandse bevolking van 4 jaar en ouder erop vooruitgegaan: in 2023 sportte 56% minstens één keer per week, terwijl dit in 2022 nog 53% was. Wat daarbij opvalt, is de stijging van wekelijks sporten voor mensen met een lichamelijke beperking. Dit is gestegen van 23% in 2022 naar 29% in 2023. 

Opvallend hierbij is de verhouding tussen sporten en bewegen. Ondanks dat de Nederlandse bevolking meer is gaan sporten, heeft dit nauwelijks geleid tot een hoger aantal Nederlanders dat voldoet aan de beweegrichtlijnen.

De beweegcirkel

Anderen stimuleren om meer te bewegen is niet altijd eenvoudig. De Beweegcirkel helpt jou het gesprek te voeren met ondersteuners. In vijf stappen krijg je inzicht in het huidige beweeggedrag en maak je samen plannen om meer te bewegen en dit vol te houden.
Breng beweging in je dag, elke stap telt! Misschien kan de Toolkit je daarbij helpen.

Lees ook onze berichten: Bewegen voor ouderen en lees deze 9 praktische tips.

Publicatie: 02-10-2024; gewijzigd: 09-10-2024

Wie voor een ander zorgt of moet gaan zorgen, komt in een nieuwe wereld terecht. Een wereld van hulpmiddelen, zorgkantoren, onbekende wetten en plotselinge hulptroepen. Een wereld zonder wegwijzers bovendien. U zult uw eigen route moeten bepalen, maar waar vindt u dat? Wat nu? Wie kunt u inschakelen? Waar kunt u terecht voor ondersteuning?

Stap 1: De gemeente

De gemeente is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). Bij het Wmo-loket of op de afdeling Welzijn kunt u uit naam van degene voor wie u zorgt, vragen om bijvoorbeeld huishoudelijke hulp, dagopvang, maaltijdverzorging, begeleiding bij de administratie, of een vervoerspas voor vervoer op maat. De gemeente zal als eerste een gesprek aanvragen met uw vader, moeder of oude tante. U kunt zelf bij dat gesprek aanwezig zijn en is zelfs wenselijk. Doel van dat gesprek is, om te achterhalen of uw naaste écht een bepaalde voorziening nodig heeft. De gemeente rekent voor de meeste hulp vanuit de Wmo een vast tarief per maand. U leest er hier meer over.

Bij de gemeente kunt u onder andere terecht voor:

• Vervoer in de regio (voor mensen die moeilijk kunnen lopen en niet met het openbaar vervoer kunnen reizen);
• Individuele begeleiding;
• Een beschermde woonplek;
• Dagbesteding op maat;
• Aanpassingen in de woning zoals bijvoorbeeld drempels verwijderen, bredere deuren, een aangepaste lichtschakelaars, een aangepaste keuken, een traplift of toiletverhoger.
• Een rolstoel, scootmobiel of rollator (deze hulpmiddelen krijgt u alleen via de Wmo als u deze voor langere tijd nodig heeft. Voor hulpmiddelen voor tijdelijk gebruik kunt u contact opnemen met de thuiszorgwinkel, het thuiszorguitleenmagazijn of uw zorgverzekeraar);
• Respijtzorg (zorg om de mantelzorger te vervangen, bijvoorbeeld als die op vakantie is);
• Ondersteuning van mantelzorgers, bijvoorbeeld door een mantelzorgmakelaar of een cliëntondersteuner.
• Huishoudelijke hulp (zoals hulp bij het opruimen, schoonmaken en ramen zemen);
• Aanvullende vervoersvoorzieningen, zoals een bruikleenauto, aanpassingen van uw auto, bijzondere fietsen.

Daarnaast kunt u vaak ook bij de gemeente terecht voor algemene voorzieningen, zoals een klussendienst, een boodschappendienst, maaltijden als zelf koken niet meer lukt.

Heeft u in een noodgeval op stel en sprong een hulpmiddel nodig? Bijvoorbeeld een rolstoel of een toiletverhoger? Neem dan contact op met een thuiszorgwinkel bij u in de buurt. Daar kunt u hulpmiddelen kopen, maar ook huren of lenen. Bij bekende namen als Meyra, Vegro en Medipoint kunt u ook online hulpmiddelen bestellen. Vanuit de Zorgverzekeringswet is het lenen van bepaalde hulpmiddelen gratis. Uw zorgverzekeraar en de leverancier van uw hulpmiddelen kunnen u vertellen of u hiervoor in aanmerking komt. Er geldt een maximumtermijn van 26 weken voor het lenen van hulpmiddelen. Huren kan ook.

Stap 2: De wijkverpleging

Als u medische- of lichamelijke zorg nodig heeft, kunt u bij de wijkverpleging terecht. De verzorgende of verpleegkundige helpt u bijvoorbeeld bij het opstaan, wassen, douchen, steunkousen aan- en uittrekken, aankleden en eten. Soms is verpleging nodig. Bijvoorbeeld als u injecties, medicijnen of wondzorg nodig heeft. Wijkverpleging en (medische) verzorging thuis zijn een onderdeel van het basispakket van uw zorgverzekering. U betaalt hiervoor geen eigen risico. De wijkverpleegkundige bekijkt samen met u welke zorg u precies nodig heeft. Wilt u wijkverpleging aanvragen? Wijkverpleegkundigen en -verzorgenden zijn meestal in dienst van een thuiszorgorganisatie. U heeft geen verwijzing van de huisarts nodig. Wel kan uw huisarts u helpen om een geschikte thuiszorgorganisatie te vinden bij u in de buurt. In een persoonlijk gesprek beoordeelt de wijkverpleegkundige of u in aanmerking komt voor verpleging en verzorging thuis. En als dat zo is, dan bekijkt u vervolgens samen welke zorg nodig is en stelt de wijkverpleegkundige een zorgplan op. U heeft geen indicatie nodig van de Centrale Indicatiestelling Zorg (CIZ).

Stap 3: Particuliere hulp of zorg

Vooral hulp aanvragen via de gemeente, is een zaak van lange adem. U bent snel een paar weken verder voordat u duidelijkheid heeft. Dat is lastig, want ondertussen moet u weer aan het werk en kan uw vader thuis niet uit de voeten. Particuliere zorgbureaus kunnen uitkomst bieden. Die bureau’s bieden veel soorten hulp en diensten aan, vaak tegen een betaalbare prijs. Bovendien is er soms een vergoeding van de kosten mogelijk. Hulp in de huishouding, thuisverpleging of hulp na een operatie? Een bureau voor particuliere zorg regelt bijna alles.  Wilt u 24 uur per dag iemand in huis? Dan kunt u een zogenaamde zorg-au-pair voor ouderen huren. Of zoekt u iemand die af en toe een wandelingetje maakt met degene die zorg nodig heeft? Of iemand die meegaat naar het theater of museum? Het is allemaal mogelijk. De kosten voor particuliere zorg verschillen sterk. Voor een schoonmaakhulp betaalt u bij de meeste bureaus tussen de 20  en 45 euro per uur. De kosten voor een zorg-au-pair bedragen tussen de 2000 en 7000 euro per maand. Particuliere zorg lijkt duur, maar misschien krijgt u een deel van de kosten vergoed.

Stap 4: Tijdelijk verblijf in een instelling 

Na een ziekenhuisopname kan de transferverpleegkundige van het ziekenhuis een doorverwijzing regelen naar een tijdelijk bed in een zorginstelling. Dit heet eerstelijnsverblijf.

Eerstelijnsverblijf is een medisch noodzakelijk, kortdurend verblijf in een zorginstelling. Dit kan met of zonder verpleging of verzorging zijn. Het is een belangrijke voorziening voor als het thuis (nog) even niet gaat. U komt in aanmerking voor eerstelijnsverblijf zorg als uw huisarts het niet veilig vindt dat u naar huis gaat, of als de medische zorg die u nodig heeft, thuis niet goed te organiseren is. U hoeft zo’n tijdelijk verblijf in een zorginstelling niet zelf te regelen. De ontslagverpleegkundige of transferverpleegkundige bespreekt uw situatie met uw huisarts of met de specialist ouderengeneeskunde of met de arts verstandelijke gehandicapten (AVG).

Stap 5: Het verpleeghuis of langdurige zorg thuis 

Heeft u of degene voor wie u zorgt, blijvend intensieve zorg nodig? Dan heeft u zorg nodig vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz). Om die zorg te krijgen, heeft u een indicatie nodig. Met een indicatie op zak, heeft u toestemming om deze zorg aan te vragen. Bij zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) gaat het meestal om zorg met verblijf in een instelling, zoals een verpleeghuis. Hoewel u ook thuis kunt blijven wonen, als u dat wilt. U komt alleen in aanmerking voor zorg vanuit de Wlz als u vanwege een ziekte of aandoening blijvend 24-uurszorg ‘in de nabijheid’ of permanent toezicht nodig heeft. Zorg in de nabijheid is bedoeld voor mensen die zelf geen hulp kunnen inroepen, bijvoorbeeld omdat iemand aan Alzheimer lijdt. In zo’n situatie moet er voortdurend begeleiding en verpleging in de buurt zijn.

Stap 6: Vrijwilligersorganisaties in de buurt 

In bijna elke gemeente zijn vrijwilligers actief. Hun diensten zijn meestal gratis, of zeer voordelig. Denk aan hulp bij de administratie, boodschappen doen of kleine klusjes in huis. Nieuw is de opkomst van zorgcoöperaties. Dit is een vorm van burenhulp.

Tot slot: U staat er niet alleen voor 

Het lijkt misschien wel of u er alleen voor staat. Maar er zijn veel professionals die u kunnen ondersteunen bij uw zoektocht naar de juiste opvang en hulp. We noemen er een paar:

Casemanager dementie: Heeft u – of degene voor wie u zorgt – alzheimer of een andere vorm van dementie? Dan heeft u recht op een casemanager dementie. De casemanager is meestal een wijkverpleegkundige, gespecialiseerd in dementie. Hij of zij geeft uitleg, praktische adviezen en emotionele steun. Ook aan mantelzorgers.

Mantelzorgmakelaar: Een mantelzorger moet veel regelen. Een mantelzorgmakelaar kan helpen bij taken die veel tijd en energie kosten. Bijvoorbeeld bij het aanvragen van een indicatie of een persoonsgebonden budget (pgb). En ook bij het invullen van formulieren, of het op orde krijgen van de administratie.

Wmo-consulent: Wilt u thuishulp aanvragen vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Wmo-consulent helpt daarbij. De Wmo-consulent werkt bij de gemeente. U krijgt een uitnodiging voor een gesprek, het zogenoemde keukentafelgesprek. Daarna zoekt de Wmo-consulent naar de beste oplossing.

Cliëntondersteuner: De cliëntondersteuner is gratis; de gemeente betaalt de kosten. Toch is de cliëntondersteuner onafhankelijk. Hij of zij komt op voor úw belangen. U kunt advies vragen over 24-uurs zorg thuis, of over opname in een verpleeghuis. De cliëntondersteuner kan ook meegaan naar het keukentafelgesprek met de Wmo-consulent.
Kijk voor meer informatie de website van samen055.

Ouderenadviseur: Sommige gemeenten hebben een ouderenadviseur in dienst. U kunt er terecht met allerlei vragen: over wonen, zorg, welzijn en financiën. De ouderenadviseur weet ook welke activiteiten de gemeente organiseert voor ouderen.

Specialist ouderengeneeskunde: De verpleeghuisarts heeft een nieuwe naam: specialist ouderengeneeskunde. Deze arts is gespecialiseerd in ouderdomsziekten en chronische ziekten. Hij of zij komt ook bij u thuis, als dat nodig is. Dit gebeurt vaak na een verzoek van de huisarts of de wijkverpleegkundige.

Lees voor meer informatie ook ons eerder geplaatst bericht op onze website over ‘Voorzieningen binnen de Wmo’. Of ons artikel over ergotherapie.

Publicatie van 09-02-2022; gewijzigd: 31-01-2024; 26-08-2024

Op een warme dag voelt eenzelfde temperatuur niet altijd even warm aan. Als de lucht vochtig is, voelt warmte eerder drukkend aan dan wanneer de lucht droog is. Dat komt omdat koeling door verdamping bij hoge luchtvochtigheid bemoeilijkt wordt.

Verdamping

Mensen moeten hun lichaamstemperatuur constant houden op ongeveer 37 graden. Om dat te bereiken moet het lichaam de warmte afgeven die het continu produceert. Maar hoe raak je warmte kwijt als de omgevingstemperatuur hoger is dan je gewenste lichaamstemperatuur?

Het antwoord is verdamping. Mensen zweten, het zweet verdampt, de warmte die daarvoor nodig is wordt onttrokken aan het lichaam en dat koelt daardoor af. Zo kunnen mensen langere tijd bij temperaturen van 40 of zelfs 45 graden overleven. Maar naarmate er meer vocht in de lucht aanwezig is, wordt de verdamping minder, en dus ook het koelend effect.

Relatieve vochtigheid

De hoeveelheid waterdamp in de lucht wordt gemeten in gram waterdamp per kilogram lucht. Er bestaat een bovengrens voor de hoeveelheid waterdamp in de lucht. Boven een bepaalde waarde die van de temperatuur afhangt condenseert de waterdamp en ontstaan wolken en mist. Bij 10 graden ligt deze grens bij 7,7 g/kg, bij 30 graden loopt dit op tot 27 g/kg. Als dit maximum bereikt is, kan water, en dus ook zweet, niet meer verdampen.

Hoever de actuele hoeveelheid waterdamp in de lucht verwijderd is van het maximum wordt aangeduid met de relatieve vochtigheid. Deze varieert van 0 procent (kurkdroge lucht, geen waterdamp) tot 100 procent (verzadigde lucht, maximale waarde).

Hoe warm de lucht aanvoelt is uit te drukken in een formule gebaseerd op temperatuur en relatieve vochtigheid. De uitkomst wordt gevoelstemperatuur genoemd, in het Engels wordt  ‘ apparent temperature’  of ‘heat index’ gebruikt.

Gevoelstemperatuur

De tabel hieronder geeft de gevoelstemperatuur weer voor verschillende combinaties van temperatuur en relatieve luchtvochtigheid. Ook is aangegeven wat het effect is op het welzijn van mensen.

Een temperatuur van 30 graden voelt bij 50 procent luchtvochtigheid aan als 31 graden, bij 80 procent als 38 graden en bij 100 procent zelfs als 44 graden. Gevoelstemperaturen boven 55 graden zijn levensgevaarlijk omdat het lichaam zijn warmte maar moeilijk meer kwijt kan. Dat leidt tot oververhitting.

Bron: KNMI.nl