Een bijzonder natuurverschijnsel: ijshaar

IJshaar ziet eruit alsof er allemaal witte haren uit een stuk hout groeien. Met een beetje fantasie lijkt het op een pluk wol, engelenhaar of een baard. Daarom wordt ijshaar ook wel ‘de baard van koning winter’ genoemd.

Hoe ontstaat ijshaar?
IJshaar is een bijzondere vorm van ijsaanwas. In tegenstelling tot rijp waarbij zich ijskristallen vormen of bij ijzel die ontstaat door onderkoelde regen, bestaat ijshaar uit dunne draadjes ijs die zich vormen op dood hout van loofbomen. De schimmels die zich in het hout bevinden zijn verantwoordelijk voor de aanmaak van ijshaar. Van afstand lijkt ijshaar op een langwerpige pluk wol. IJshaar kan alleen groeien bij een temperatuur net onder het vriespunt en bij een hoge luchtvochtigheid. In dood kernhout (dus niet op de bast) bevinden zich kleine schimmels ‘Exidiopsis effusa’ (rozeblauwig waskorstje) die als afvalstoffen water en koolzuurgas uitscheiden, Dit wordt door hele kleine openingetjes naar buiten geperst. Als zo’n nat stuk hout bevriest, krijgt de waterdamp een structuur die bestaat uit hele dunne draadjes: ijshaar. Als de weersomstandigheden goed zijn, blijft het ijshaar ‘groeien’. Sommige draden kunnen tot wel 9 centimeter lang worden!
Een hoge luchtvochtigheid zorgt ervoor dat het naar buiten geperste vocht niet kan verdampen. De omgevingstemperatuur moet zich net onder nul bevinden maar niet te laag worden, anders gaan de schimmels in winterslaap en produceren ze te weinig water waardoor de groei van het ijshaar stopt. Verder wordt er geen ijshaar gevormd als er sneeuw ligt en als de temperatuur boven nul komt verdwijnt het ijshaar eveneens. Ook zorgen aanraking van mens of dier en zonlicht ervoor dat de ijsdraadjes smelten, maar zolang luchtvochtigheid en temperatuur op peil blijven kan ijshaar blijven groeien en zullen er flinke plukken ijswol ontstaan.

IJshaar. Foto: Ronald Huizer (Wikimedia Commons)

Waar vinden we ijshaar?
IJshaar kunnen we ’s morgens vroeg tegenkomen of op plekken met genoeg schaduw. Meestal in de maanden november of maart bij lichte (nacht)vorst. In ons land groeit ijshaar alleen op dood hout van eiken en beukenbomen, altijd op loofbomen en niet op naaldbomen. In Noord-Amerika bevindt ijshaar zich op elzen en esdoorns.
Het is minder zeldzaam dan men beweert, maar als je het ziet is het vroeg in de ochtend of ergens in de schaduw, in een bos met beuken- en/of eikenbomen. Bij de Wandelgroep Het Orderbos op dinsdagmorgen komen we het een paar keer per jaar tegen. De kans is het grootst als het een paar graden vriest, er geen sneeuw ligt en de luchtvochtigheid hoog is. Helaas is het ook zo weer weg. Het smelt binnen de kortste keren als sneeuw voor de zon.

Boomschuim. (natuurnotitiesmoniquesmulders.blogspot.com)

Niet verwarren met boomschuim
IJshaar moet niet worden verward met boomschuim, want boomschuim is te vinden na nachtvorst met overdag een temperatuur boven nul en hevige regenval. Hierdoor ontstaan spleten in de boom waarbij het gegiste boomsap een chemische verbinding aangaat met het regenwater en er schuim ontstaat.
De meeste mensen maken geen boswandeling als het nat en druilerig weer is, maar dan loop je wel de kans om een bijzonder verschijnsel mis te lopen. Vooral dan kun je onderaan een boom grote plukken schuim aantreffen. Het lijken grote klodders zeepsop en dat klopt ook, maar dan wel natuurlijk schuim uit de boom zelf dat onder de schors vandaan komt. Hoe ruwer de schors van de boom, hoe meer schuim er wordt gevormd.

Meer informatie?
Een website met meer informatie en mooie foto’s vind je onder deze link. Niet alleen ijshaar maar heel veel over paddestoelen en aanverwante zaken.

Veiliger fietsen tot je 100ste

Mede door fietsen blijven ouderen langer gezond, sociaal en zelfredzaam. Ouderen fietsen graag, en willen graag blijven fietsen, maar ze zijn ook kwetsbaar in het verkeer. Het programma Doortrappen heeft de ambitie dat ouderen zo lang mogelijk veilig blijven fietsen. Doortrappen motiveert hen zelf maatregelen te nemen om veilig te blijven fietsen. Het lokale netwerk rondom de oudere in elke gemeente helpt daarbij.

Het programma Doortrappen is een initiatief van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), en wordt uitgevoerd door Twijnstra Gudde, bureau Ideate en met medewerking van onder andere VeiligheidNL. In 2017 hebben we een verkennende studie gedaan naar de mogelijkheden voor het inzetten van rijwielhandelaren om de verkeersveiligheid van ouderen te bevorderen. Uit enquêtes en gesprekken bleek dat zowel rijwielhandelaren als senioren hier een duidelijke rol voor de rijwielhandelaar zien.

Jij weet hoe goed je fietst. Dat doe je tenslotte al zo lang je je kunt herinneren. Maar, je wordt ook ouder dus vraag je je wel eens af hoe lang dat goed, veilig en plezierig gaat. Iedereen heeft tenslotte wel eens twijfel bij dat lastige bochtje, die drukke kruising of dat mulle bospad. 
Eén ding weet je zeker; van fietsen naar vrienden of familie, door bos of door de stad, zelf trappend of elektrisch, geniet je alleen als je zeker op je zadel zit. En dat is eenvoudiger dan je denkt. Met een paar simpele maatregelen en oplossingen blijf je doen wat je altijd doet en trap je zeker, veilig en plezierig door. Meer weten? Zeker weten. 
Lees verder…..

Wandelen en waarnemen in de natuur

Een wandelaar in de natuur heeft meestal oog voor al datgene wat hij of zij waarneemt in de omgeving van de wandeling. Vaak wordt dan de vraag gesteld wat de naam is van datgene wat we zien. Op internet is dan meestal wel het antwoord te vinden. Misschien is de website van waarneming.nl al bekend bij enkelen. Hier kan men zelf ook waarnemingen invoeren, foto’s van anderen bekijken en geluiden uit de natuur afspelen.

Waarneming.nl is het grootste natuurplatform van Nederland en onderdeel van Stichting Natuurinformatie. Waarneming.nl wil iedereen in staat stellen om natuurwaarnemingen op te slaan en te delen via internet, om zo de natuurrijkdom van Nederland en de wereld vast te leggen voor nu en voor de toekomst. Het platform werkt hiertoe samen met duizenden vrijwilligers, zowel rechtstreeks als via meer dan 300 regionale en landelijke werkgroepen. We verzamelen en tonen gegevens maar interpreteren deze niet. Dat is een taak voor andere organisaties.

Neem eens een kijkje op hun website en ontdek hoe mooi de natuur is. Je gaat het wandelen nog meer waarderen, maar dat was al bij ons bekend.

Evenwichtstoornissen bij ouderen

Een evenwichtstoornis is een symptoom dat het gevolg kan zijn van verschillende aandoeningen. Vooral ouderen hebben vaak last van duizeligheid. De verzorgende is een van de eersten die merkt of hoort dat een patiënt hier last van heeft.

Heel wat ouderen zijn bang om te vallen en dat lijkt terecht, want ongeveer 30% van de mensen van 65 jaar en ouder valt eens per jaar en 15% twee keer per jaar of vaker. Het aantal 65-plussers dat na een val op de spoedeisende eerste hulp belandt, is in 10 jaar met 40% gestegen zo blijkt uit cijfers van VeiligheidNL.

Op de website www.huisarts.nl is daarover een artikel te vinden. Ook op de website mens-en-gezondheid.nl is een artikel daarover geplaatst. Een wat ouder artikel is op de website www.tekstenmeer.nl te vinden. Zij heeft dat eens geschreven voor het tijdschrift ‘Tijdschrift voor Verzorgenden (TvV)’.

Hoe verhoog ik mijn weerstand?

De weerstand is eigenlijk een naam voor het immuunsysteem. Het immuunsysteem is op zijn beurt een verzamelnaam voor lichaamseigen barrières, organen, moleculen en antistoffen die je beschermen tegen ongewenste indringers. Denk hierbij aan schimmels, parasieten, bacteriën en virussen. Het lichaam wordt bijvoorbeeld zo’n zeven keer per dag aangevallen door een virus. Dat gaat bijna altijd goed en dat heb je voornamelijk aan het immuunsysteem te danken.
Door aan je weerstand te werken, zou je een hoop verkoudheden, griepjes en andere ziektes kunnen voorkomen. Toch hebben mensen vaak geen idee hoe de weerstand nu echt werkt. Op de website van Zorg.nu staat hierover een aardig artikel. Lees verder…..

Hongerklop tijdens een wandeling

Op de website van de KWBN is hierover een interessant artikel geplaatst. Je bent al een paar uur aan het wandelen. De eerste uren verliepen prima, maar sinds een minuut of tien voelen je benen ineens een stuk zwaarder. De kracht lijkt uit je benen te vloeien. Een paar minuten later krijg je het ene been bijna niet meer voor het andere. Je hebt last van een hongerklop. Wat kun je dan het beste doen? Het artikel geeft je tips, zodat je toch nog je eindbestemming kunt bereiken. En zij leggen uit hoe je een hongerklop kunt voorkomen.  Lees verder…..

Hoe nauwkeurig is een GPS?

Op de website van ‘Wandelen in Apeldoorn’ staat een aardig artikel, met verwijzingen, over GPS systemen en Stappentellers. De nauwkeurigheid van al deze systemen en tellers roepen altijd de nodige discussies op.
Geen enkele gps is 100% nauwkeurig. Afwijkingen zijn eerder regel dan uitzondering. Een betere vraag is dus: wat is een normale afwijking? En wanneer wordt het abnormaal? Alles begint bij het simpele gegeven dat een gps satellietsignalen moet kunnen opvangen  om zijn positie te berekenen. Daarvoor moet de satelliet ‘zichtbaar’ zijn voor de gps, m.a.w. de rechte lijn tussen beiden moet ongehinderd doorlopen. Van een satelliet die zich achter de horizon of achter een berg bevindt, kan geen signaal ontvangen worden. Binnen een gebouw of onder de grond kan evenmin een signaal doordringen. Dat verklaart meteen waarom in een gebouw of in een tunnel de ontvangst wegvalt en er geen navigatie mogelijk is. Daar komt nog bij dat voor een positiebepaling meerdere satellieten nodig zijn. Minstens drie, maar liefst meer. Hoe meer satellieten zichtbaar zijn voor de gps, hoe nauwkeuriger die zijn positie kan berekenen.
Lees verder…..

Hersenen houden van moeilijk

Het menselijk brein verandert continu. Verbindingen verdwijnen, er komen nieuwe bij. Ons hele leven lang. Dat heet ‘plasticiteit’. Het onderzoek naar plasticiteit begon al in de jaren tachtig. De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor hoe we onze hersenen kunnen beïnvloeden. Met een gezonde leefstijl bijvoorbeeld, een belangrijk thema binnen de Hersenstichting. Daarover negen vragen aan prof. dr. Erik Scherder, van de faculteit Gedrags- en bewegingswetenschappen aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Hoe kan het dat het menselijk brein een leven lang verandert?
‘De eerste dertig levensjaren heeft het brein nodig om de ontwikkeling te voltooien. Om alle hersengebieden te ontwikkelen en verbindingen te leggen. Na je dertigste levensjaar is er sprake van een terugloop van het aantal en de kwaliteit van verbindingen. Er treedt een zekere kwetsbaarheid op. Je moet dus je hele leven lang zorgen voor je hersenen; in de ontwikkelfase tot je dertigste, maar dus zeker ook daarna. Doe uitdagende dingen die nieuw zijn en moeite kosten. Die drie pijlers – uitdagend, nieuw, met moeite – houden je brein gezond.’

Wat is ‘plasticiteit’?
‘De mate waarin je je hersenen kunt trainen. Door training kunnen je hersenen – tot op hoge leeftijd – nieuwe verbindingen maken, die weer zorgen voor flexibele hersenen. Ook kun je door plasticiteit functies terugwinnen die verloren zijn gegaan. Die invloed is echter beperkt. Ernstige hersenschade is vaak onherstelbaar, maar een deel van de schade is door hersentraining mogelijk wel te herstellen. Als iemand echter stopt met trainen, kunnen verbindingen weer verloren gaan. Dat zie je vaak wanneer mensen thuis komen nadat ze een poosje in een revalidatiecentrum hebben verbleven. Tijdens hun verblijf hebben ze dan hard gewerkt, maar zodra ze thuiskomen schiet de training erbij in.’

Hoe is plasticiteit ontdekt?
‘Het onderzoek naar plasticiteit begon al in de jaren tachtig. In eerste instantie door met ratten en muizen te experimenteren. De hersenen van een muis die alleen in een kooi zit ontwikkelen zich slechter dan die van een muis die met soortgenoten kan spelen. Spelen zorgt voortdurend voor nieuwe stimulansen. Dat geldt bij mensen net zo. Kinderen die met muziek bezig zijn hebben bijvoorbeeld een sterker ontwikkelde hersenbalk dan leeftijdsgenootjes die geen instrument spelen. Maar er zijn ook aanwijzingen dat leefstijlfactoren invloed hebben op het brein, zoals slaap, beweging of sociale contacten.’

Bron: HersenMagazine, jrg. 17, nr. 3, augustus 2019.
De website van de Hersenstichting.