Een bijzonder natuurverschijnsel: ijshaar

IJshaar ziet eruit alsof er allemaal witte haren uit een stuk hout groeien. Met een beetje fantasie lijkt het op een pluk wol, engelenhaar of een baard. Daarom wordt ijshaar ook wel ‘de baard van koning winter’ genoemd.

Hoe ontstaat ijshaar?
IJshaar is een bijzondere vorm van ijsaanwas. In tegenstelling tot rijp waarbij zich ijskristallen vormen of bij ijzel die ontstaat door onderkoelde regen, bestaat ijshaar uit dunne draadjes ijs die zich vormen op dood hout van loofbomen. De schimmels die zich in het hout bevinden zijn verantwoordelijk voor de aanmaak van ijshaar. Van afstand lijkt ijshaar op een langwerpige pluk wol. IJshaar kan alleen groeien bij een temperatuur net onder het vriespunt en bij een hoge luchtvochtigheid. In dood kernhout (dus niet op de bast) bevinden zich kleine schimmels ‘Exidiopsis effusa’ (rozeblauwig waskorstje) die als afvalstoffen water en koolzuurgas uitscheiden, Dit wordt door hele kleine openingetjes naar buiten geperst. Als zo’n nat stuk hout bevriest, krijgt de waterdamp een structuur die bestaat uit hele dunne draadjes: ijshaar. Als de weersomstandigheden goed zijn, blijft het ijshaar ‘groeien’. Sommige draden kunnen tot wel 9 centimeter lang worden!
Een hoge luchtvochtigheid zorgt ervoor dat het naar buiten geperste vocht niet kan verdampen. De omgevingstemperatuur moet zich net onder nul bevinden maar niet te laag worden, anders gaan de schimmels in winterslaap en produceren ze te weinig water waardoor de groei van het ijshaar stopt. Verder wordt er geen ijshaar gevormd als er sneeuw ligt en als de temperatuur boven nul komt verdwijnt het ijshaar eveneens. Ook zorgen aanraking van mens of dier en zonlicht ervoor dat de ijsdraadjes smelten, maar zolang luchtvochtigheid en temperatuur op peil blijven kan ijshaar blijven groeien en zullen er flinke plukken ijswol ontstaan.

IJshaar. Foto: Ronald Huizer (Wikimedia Commons)

Waar vinden we ijshaar?
IJshaar kunnen we ’s morgens vroeg tegenkomen of op plekken met genoeg schaduw. Meestal in de maanden november of maart bij lichte (nacht)vorst. In ons land groeit ijshaar alleen op dood hout van eiken en beukenbomen, altijd op loofbomen en niet op naaldbomen. In Noord-Amerika bevindt ijshaar zich op elzen en esdoorns.
Het is minder zeldzaam dan men beweert, maar als je het ziet is het vroeg in de ochtend of ergens in de schaduw, in een bos met beuken- en/of eikenbomen. Bij de Wandelgroep Het Orderbos op dinsdagmorgen komen we het een paar keer per jaar tegen. De kans is het grootst als het een paar graden vriest, er geen sneeuw ligt en de luchtvochtigheid hoog is. Helaas is het ook zo weer weg. Het smelt binnen de kortste keren als sneeuw voor de zon.

Boomschuim. (natuurnotitiesmoniquesmulders.blogspot.com)

Niet verwarren met boomschuim
IJshaar moet niet worden verward met boomschuim, want boomschuim is te vinden na nachtvorst met overdag een temperatuur boven nul en hevige regenval. Hierdoor ontstaan spleten in de boom waarbij het gegiste boomsap een chemische verbinding aangaat met het regenwater en er schuim ontstaat.
De meeste mensen maken geen boswandeling als het nat en druilerig weer is, maar dan loop je wel de kans om een bijzonder verschijnsel mis te lopen. Vooral dan kun je onderaan een boom grote plukken schuim aantreffen. Het lijken grote klodders zeepsop en dat klopt ook, maar dan wel natuurlijk schuim uit de boom zelf dat onder de schors vandaan komt. Hoe ruwer de schors van de boom, hoe meer schuim er wordt gevormd.

Meer informatie?
Een website met meer informatie en mooie foto’s vind je onder deze link. Niet alleen ijshaar maar heel veel over paddestoelen en aanverwante zaken.

Veiliger fietsen tot je 100ste

Mede door fietsen blijven ouderen langer gezond, sociaal en zelfredzaam. Ouderen fietsen graag, en willen graag blijven fietsen, maar ze zijn ook kwetsbaar in het verkeer. Het programma Doortrappen heeft de ambitie dat ouderen zo lang mogelijk veilig blijven fietsen. Doortrappen motiveert hen zelf maatregelen te nemen om veilig te blijven fietsen. Het lokale netwerk rondom de oudere in elke gemeente helpt daarbij.

Het programma Doortrappen is een initiatief van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW), en wordt uitgevoerd door Twijnstra Gudde, bureau Ideate en met medewerking van onder andere VeiligheidNL. In 2017 hebben we een verkennende studie gedaan naar de mogelijkheden voor het inzetten van rijwielhandelaren om de verkeersveiligheid van ouderen te bevorderen. Uit enquêtes en gesprekken bleek dat zowel rijwielhandelaren als senioren hier een duidelijke rol voor de rijwielhandelaar zien.

Jij weet hoe goed je fietst. Dat doe je tenslotte al zo lang je je kunt herinneren. Maar, je wordt ook ouder dus vraag je je wel eens af hoe lang dat goed, veilig en plezierig gaat. Iedereen heeft tenslotte wel eens twijfel bij dat lastige bochtje, die drukke kruising of dat mulle bospad. 
Eén ding weet je zeker; van fietsen naar vrienden of familie, door bos of door de stad, zelf trappend of elektrisch, geniet je alleen als je zeker op je zadel zit. En dat is eenvoudiger dan je denkt. Met een paar simpele maatregelen en oplossingen blijf je doen wat je altijd doet en trap je zeker, veilig en plezierig door. Meer weten? Zeker weten. 
Lees verder…..

Hongerklop tijdens een wandeling

Op de website van de KWBN is hierover een interessant artikel geplaatst. Je bent al een paar uur aan het wandelen. De eerste uren verliepen prima, maar sinds een minuut of tien voelen je benen ineens een stuk zwaarder. De kracht lijkt uit je benen te vloeien. Een paar minuten later krijg je het ene been bijna niet meer voor het andere. Je hebt last van een hongerklop. Wat kun je dan het beste doen? Het artikel geeft je tips, zodat je toch nog je eindbestemming kunt bereiken. En zij leggen uit hoe je een hongerklop kunt voorkomen.  Lees verder…..

Hoe nauwkeurig is een GPS?

Op de website van ‘Wandelen in Apeldoorn’ staat een aardig artikel, met verwijzingen, over GPS systemen en Stappentellers. De nauwkeurigheid van al deze systemen en tellers roepen altijd de nodige discussies op.
Geen enkele gps is 100% nauwkeurig. Afwijkingen zijn eerder regel dan uitzondering. Een betere vraag is dus: wat is een normale afwijking? En wanneer wordt het abnormaal? Alles begint bij het simpele gegeven dat een gps satellietsignalen moet kunnen opvangen  om zijn positie te berekenen. Daarvoor moet de satelliet ‘zichtbaar’ zijn voor de gps, m.a.w. de rechte lijn tussen beiden moet ongehinderd doorlopen. Van een satelliet die zich achter de horizon of achter een berg bevindt, kan geen signaal ontvangen worden. Binnen een gebouw of onder de grond kan evenmin een signaal doordringen. Dat verklaart meteen waarom in een gebouw of in een tunnel de ontvangst wegvalt en er geen navigatie mogelijk is. Daar komt nog bij dat voor een positiebepaling meerdere satellieten nodig zijn. Minstens drie, maar liefst meer. Hoe meer satellieten zichtbaar zijn voor de gps, hoe nauwkeuriger die zijn positie kan berekenen.
Lees verder…..

Hersenen houden van moeilijk

Het menselijk brein verandert continu. Verbindingen verdwijnen, er komen nieuwe bij. Ons hele leven lang. Dat heet ‘plasticiteit’. Het onderzoek naar plasticiteit begon al in de jaren tachtig. De afgelopen jaren is er steeds meer aandacht gekomen voor hoe we onze hersenen kunnen beïnvloeden. Met een gezonde leefstijl bijvoorbeeld, een belangrijk thema binnen de Hersenstichting. Daarover negen vragen aan prof. dr. Erik Scherder, van de faculteit Gedrags- en bewegingswetenschappen aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Hoe kan het dat het menselijk brein een leven lang verandert?
‘De eerste dertig levensjaren heeft het brein nodig om de ontwikkeling te voltooien. Om alle hersengebieden te ontwikkelen en verbindingen te leggen. Na je dertigste levensjaar is er sprake van een terugloop van het aantal en de kwaliteit van verbindingen. Er treedt een zekere kwetsbaarheid op. Je moet dus je hele leven lang zorgen voor je hersenen; in de ontwikkelfase tot je dertigste, maar dus zeker ook daarna. Doe uitdagende dingen die nieuw zijn en moeite kosten. Die drie pijlers – uitdagend, nieuw, met moeite – houden je brein gezond.’

Wat is ‘plasticiteit’?
‘De mate waarin je je hersenen kunt trainen. Door training kunnen je hersenen – tot op hoge leeftijd – nieuwe verbindingen maken, die weer zorgen voor flexibele hersenen. Ook kun je door plasticiteit functies terugwinnen die verloren zijn gegaan. Die invloed is echter beperkt. Ernstige hersenschade is vaak onherstelbaar, maar een deel van de schade is door hersentraining mogelijk wel te herstellen. Als iemand echter stopt met trainen, kunnen verbindingen weer verloren gaan. Dat zie je vaak wanneer mensen thuis komen nadat ze een poosje in een revalidatiecentrum hebben verbleven. Tijdens hun verblijf hebben ze dan hard gewerkt, maar zodra ze thuiskomen schiet de training erbij in.’

Hoe is plasticiteit ontdekt?
‘Het onderzoek naar plasticiteit begon al in de jaren tachtig. In eerste instantie door met ratten en muizen te experimenteren. De hersenen van een muis die alleen in een kooi zit ontwikkelen zich slechter dan die van een muis die met soortgenoten kan spelen. Spelen zorgt voortdurend voor nieuwe stimulansen. Dat geldt bij mensen net zo. Kinderen die met muziek bezig zijn hebben bijvoorbeeld een sterker ontwikkelde hersenbalk dan leeftijdsgenootjes die geen instrument spelen. Maar er zijn ook aanwijzingen dat leefstijlfactoren invloed hebben op het brein, zoals slaap, beweging of sociale contacten.’

Bron: HersenMagazine, jrg. 17, nr. 3, augustus 2019.
De website van de Hersenstichting.

13 vragen over voetklachten

Een mens legt gedurende zijn leven al lopend gemiddeld 185.000 kilometer af. Dat is viermaal de wereld rond! Logisch dat onze voeten met het ouder worden een beetje beginnen te piepen en te kraken. Gelukkig zijn voetklachten vaak prima te verhelpen én te voorkomen. 
Volgens de Nederlandse Vereniging van Podotherapeuten krijgt 57 procent van de Nederlanders tijdens zijn leven een of meerdere keren last van voetproblemen. Omdat we gemiddeld steeds ouder worden en langer actief blijven, stijgt het aantal voetklachten op oudere leeftijd.
Op de website van Plusonline staat een interessant artikel.
Lees verder…..

Aanpak eenzaamheid onder ouderen

De overheid werkt samen met veel partijen om eenzaamheid eerder te signaleren en de trend van eenzaamheid onder ouderen te doorbreken.
Meer dan helft van de mensen ouder dan 75 jaar zegt zich eenzaam te voelen. De overheid wil eenzaamheid eerder signaleren en de trend van eenzaamheid onder ouderen doorbreken. De overheid werkt hiervoor samen met veel partijen.

Programma ‘Eén tegen eenzaamheid’
Op dit moment zijn in Nederland 1,3 miljoen mensen ouder dan 75 jaar. De verwachting is dat dit in 2030 2,1 miljoen mensen zijn. Met het programma ‘Eén tegen eenzaamheid’ wil de overheid eenzaamheid onder ouderen eerder signaleren en doorbreken.  Maatschappelijke organisaties, gemeenten, bedrijven en ondernemers en de Rijksoverheid slaan hiervoor de handen ineen. Dit doen zij in landelijk en lokale coalities (samenwerkingsverbanden) tegen eenzaamheid.
Er zijn in Nederland 380 gemeenten. Daarom ondersteunt het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) de oprichting van 380 lokale coalities tegen eenzaamheid. De aanpak binnen lokale coalities kan per gemeente verschillen. Vanuit een centrum tegen eenzaamheid wordt praktijkkennis ontwikkeld en verspreid. Ook komt er ondersteuning om lokale coalities te vormen.
De coalities nemen het voortouw maar uiteindelijk is het heel de samenleving die iets kan doen om eenzaamheid onder ouderen te verminderen. Iemands eenzaamheid doorbreken, dat kunnen we allemaal. Lees verder…..

Website ‘Eén tegen eenzaamheid’
De zomer is voor veel mensen een leuke tijd. Samen genieten van mooi weer of er lekker even tussenuit. Maar, voor veel ouderen kan het een lange periode van eenzaamheid zijn. Familie, vrienden en kennissen zijn met vakantie. Hobby- en sportclubs hebben een zomerstop. Het is daarom belangrijk in de zomermaanden contact te houden, al is het maar met een klein gebaar. Ouderen die zich eenzaam voelen, spreken in de zomer zo’n acht dagen helemaal niemand.
In Nederland voelt meer dan de helft van de ouderen zich eenzaam. Zij missen het gevoel van contact met anderen. In de zomer is dit gevoel bij 1 op de 6 ouderen nog sterker aanwezig. Uit onderzoek blijkt dat zij gemiddeld wel acht dagen helemaal niemand spreken! Lees verder…..

Wandelgroep Het Kristal
Ook een initiatief als onze wandelgroep kan een bijdrage leveren als u zich eenzaam voelt. Bij ons bestaat de gelegenheid om geheel vrijblijvend eens mee te wandelen. Daarmee doet u ongedwongen de nodige contacten op en bent u nog gezond bezig ook. Na afloop drinken wij op Het Kristal nog gezellig samen koffie of thee.
Al ruim 5 jaar leveren zo een bijdrage aan de onderlinge sociale contacten. Dat dit op prijs gesteld wordt en een succes is, blijkt wel uit het volgende. Als er niet gewandeld kan worden, bijvoorbeeld omdat het te warm is, komt ruim 80% toch nog gezellig iets drinken. Wij, als vrijwilligers, beschouwen dit als een groot compliment!
Kom eens kijken en wandel mee. Meer informatie vindt u verderop onze website.

Wat is geocachen?

Geocaching, de alom bekende wereldwijde schattenzoektocht waar digitaal en de real world elkaar tegenkomen. Geocachen is een schatzoektocht op basis van GPS coördinaten. Via deze coördinaten en je GPS (of smartphone) kan je aan de slag gaan met geocachen. Naar wat je op zoek gaat tijdens het geocachen is steeds een raadsel, en dat is juist het leuke van deze mooie buitensport maar uiteraard krijg je wel wat hulp van enkele hints die in de geocache listing staan, zaken zoals de geocache grootte, de geocache attributen en sommige geocache beheerders kiezen ervoor om een hint mee te geven die in geocaching geheimschrift op de website staat.

Het doel van geocachen
Het doel van geocachen is simpel: iemand verstopt een schat, wat we ook wel (geo)cache noemen. Bij het zoeken naar een geocache bekijk je best altijd even wat de grootte van de geocache is, soms kan deze heel klein zijn. De cache moet uiteraard waterdicht zijn en het bevat steeds een logboek, waarin je jouw geocachenaam en de datum (en uur) van je vondst kan vermelden als bewijs dat je de geocache ook daadwerkelijk gevonden hebt. Lees verder…..